Heggen hebben ook ondergronds positief effect

Meer biodiversiteit in de bodem, en een buffer tegen droogte? Plant dan heggen in het agrarische landschap. Het positieve effect bovengronds op insecten en vogels bijvoorbeeld was al bekend, maar ondergronds vallen er nog veel meer ‘vruchten te plukken’. Een onderzoeksteam van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat met nieuw onderzoek zien dat heggen een heel eigen en complex microbieel bodemleven hebben, met een glansrol voor schimmels.

Op de Internationale Dag van de Biodiversiteit is er de broodnodige aandacht voor de diversiteit van het leven. Bovengronds is die goed zichtbaar, maar ondergronds blijft de biodiversiteit vaak onderbelicht. Nieuw is dat heggen het ondergrondse leven sterk beïnvloeden.

Meidoorn

In de maand mei bloeien de heggen uitbundig. Onder die prikkelige meidoorn, roos en andere inheemse struiken leeft er ook van alles. “Het zijn vooral de schimmels die de heggenbodem bijzonder maken,” vertellen NIOO-onderzoekers Felipe Zagatto en Wim van der Putten. Heggen blijken zelfs complexere microbiële netwerken in de bodem te huisvesten dan in de agrarische velden ernaast. Maar het bodemleven wordt wel beïnvloed door het beheer van het aangrenzende land. “Daar was tot nu toe heel weinig over bekend.”

Bacteriën reageren anders dan schimmels

Als je kijkt naar de gemeenschap van bodembacteriën onder een heg, dan zie je dat die lijkt op de bacteriegemeenschap in het veld ernaast. Daardoor leven onder een heg naast een intensief bewerkte akker andere bacteriën dan onder een heg naast een half-natuurlijk grasland. Bij schimmels ligt dat anders. “De schimmelbevolking onder heggen wordt maar een klein beetje beïnvloed door het landgebruik ernaast en juist zeer sterk door de heg bepaald. Daardoor lijken de schimmelbewoners van verschillende heggen meer op elkaar,” ontdekten de onderzoekers. Waarschijnlijk speelt hun houtige ‘slow food’ geleverd door de heggenstruiken daar een belangrijke rol. “Bacteriën lijken steeds op de buren, terwijl de schimmels meer op die van andere heggen lijken.”

Waterbuffer voor de boer

Heggen vormen een bijzondere leefomgeving voor bodemorganismen. En dat levert ook de mens wat op. Van der Putten: “Er zitten veel schimmels in de heggenbodem die bovendien niet in de akker voorkomen. Heggen leveren dus een bijdrage aan de bodembiodiversiteit. Maar de schimmels hebben nog een bijkomend voordeel doordat ze ervoor zorgen dat de bodem onder heggen beter water kan opnemen en vasthouden. Mede daardoor zijn heggen minder gevoelig voor extreme weersomstandigheden dan de akkers en weilanden die eraan grenzen.” Dat komt ook doordat de netwerken van het microbiële bodemleven onder de heg minder makkelijk uit balans te brengen zijn dan die van intensief gebruikte akkers en weilanden. 

Heggen van 100 jaar

Het onderzoek is gedaan in de Maasheggen, een UNESCO Werelderfgoedgebied rond Boxmeer – tussen Vierlingsbeek en Cuijk. De Maasheggen is het oudste cultuurgebied van het land. De ecologen van het NIOO vergeleken drie verschillende gebruiksvormen van de bodem die daar aanwezig zijn: productiegrasland, productieakkers en half-natuurlijke graslanden. In Nederland zijn er heel veel verdwenen, maar in het Maasheggengebied staat het vol met heggen van minstens 100 jaar oud. Dit helpt niet alleen de bovengrondse maar ook de ondergrondse biodiversiteit, en de ‘ecosysteemdiensten’ die dat oplevert. Tijd voor meer heggen.