Onderzoek naar de verborgen wereld onder onze voeten

Als we aan landbouw denken, kijken we meestal naar wat er boven de grond gebeurt: de goudkleurige tarwe, de groene weiden en de tractoren op het veld. Maar onder onze voeten ligt een hele verborgen wereld die net zo belangrijk is. In slechts 1 gram grond zitten meer levende organismen dan er mensen op de wereld zijn, en samen zorgen deze complexe gemeenschappen van bacteriën, schimmels, protisten, nematoden, regenwormen, microarthropoden en vele anderen ervoor dat de bodem blijft functioneren en productief blijft.

Mijn passie voor deze verborgen wereld ontstond ver buiten Nederland. Ik kom oorspronkelijk uit Brazilië, waar ik tijdens mijn masteropleiding onderzoek deed naar de microben in het Atlantische Woud en de Braziliaanse savanne. In die periode kreeg ik ook de kans om mee te werken aan projecten die meer gericht waren op landbouw, bijvoorbeeld om te onderzoeken in hoeverre microbiële gemeenschappen gewassen konden helpen herstellen van droogte. We boekten heel wat mooie resultaten, wat mijn nieuwsgierigheid alleen maar aanwakkerde: welke impact zouden bodemorganismen hebben als we naar hele systemen keken? Deze nieuwsgierigheid bracht me naar Nederland, waar ik als promovendus bij het NIOO werk binnen het SoilProS-project. Hier onderzoek ik hoe de manier waarop we onze landbouwgrond beheren – bijvoorbeeld de kunstmest die we gebruiken of de gewassen die we verbouwen – het leven onder de grond beïnvloedt. Ik ben ook steeds meer geïnteresseerd geraakt in de toegepaste kant van onderzoek. Dat is een van de dingen die ik het leukst vind aan SoilProS: het brengt onderzoekers en belanghebbenden uit het bedrijfsleven, de overheid en de praktijk bij elkaar.

Een van de leukste aspecten van mijn doctoraat tot nu toe was een project in het UNESCO-biosfeergebied Maasheggen. Dit landschap staat bekend om zijn historische heggen, die al meer dan een eeuw staan. Deze heggen gelden als hotspots voor de biodiversiteit van vogels en insecten, maar we weten nog verrassend weinig over hoe het landgebruik in de omgeving het bodemleven eronder beïnvloedt. Wat we ontdekten was dat het beheer van de velden naast deze heggen een rol speelt. De microbiële gemeenschappen in de bodem van de heggen werden beïnvloed door het feit of het aangrenzende land bestond uit beschermd grasland, intensief bewerkt grasland of akkerland. Tegelijkertijd herbergden de bodems van de heggen complexere en onderling meer verbonden microbiële gemeenschappen dan de aangrenzende, intensief beheerde velden. Dit suggereert dat heggen een belangrijke ecologische waarde kunnen hebben, ook al zijn ze niet volledig geïsoleerd van wat er om hen heen gebeurt.

Na veel werk in het laboratorium ga ik me nu verdiepen in de data van zo’n 1000 bodemmonsters die we in heel Nederland hebben verzameld. Het was een geweldige ervaring om op zoveel verschillende plekken monsters te nemen en zo het Nederlandse landschap echt te leren kennen! Mijn doel is nu om te begrijpen welke beheerpraktijken de bodemgemeenschappen beïnvloeden, welke omgevingsfactoren deze patronen bepalen en hoe we kunnen toewerken naar gezondere bodems.