Koen Verhoeven benoemd tot bijzonder hoogleraar Plantenecologie en Evolutie

Koen Verhoeven is benoemd tot bijzonder hoogleraar Plantenecologie en Evolutie aan het Institute of Biodiversity and Ecosystem Dynamics (IBED), onderdeel van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zijn onderzoek richt zich op micro-evolutie en de manier waarop planten zich aanpassen aan snel veranderende omgevingen. Verhoeven combineert het hoogleraarschap met zijn werk als senior onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). Hij is aan het begin van dit jaar gestart.

Hoewel klimaatverandering een van de belangrijkste factoren is die plantensoorten onder druk zetten, kijkt Verhoevens werk ook naar menselijke invloed via veranderingen in landgebruik, invasieve soorten en verstedelijking. ‘Stedelijke evolutie is een extreem voorbeeld van hoe mensen de natuurlijke omgeving hebben veranderd, en ik ben geïnteresseerd in hoe planten daarmee omgaan,’ zegt Verhoeven.

Aanpassing op meerdere niveaus

Hij maakt gebruik van ecologische waarnemingen, kasexperimenten, genetische analyses en bio-informatica om te begrijpen hoe planten met dit soort omgevingsveranderingen omgaan. Deze veranderingen zijn niet alleen zichtbaar in de genen zelf: zijn werk met eendenkroos en andere plantensoorten heeft aangetoond dat DNA-methylering en epigenetica ook een rol spelen in de manier waarop planten reageren.

Hiernaast is Verhoeven geïnteresseerd in hoe verschillende eigenschappen van wilde planten kunnen bijdragen aan duurzamere en klimaatbestendigere landbouwgewassen. ‘We gaan hierbij terug naar de wilde soorten, omdat die meestal veel veerkrachtiger en robuuster zijn, en allerlei eigenschappen hebben die zorgen voor stressbestendigheid,’ legt hij uit. Bij het NIOO is hij betrokken bij projecten over hoe het modelsysteem Arabidopsis zich genetisch aanpast aan veranderingen in bodems. Zulke inzichten kunnen helpen om de landbouw minder intensief en duurzamer te maken.

Als hoogleraar bij IBED gaat hij samenwerken met de afdeling Evolutionairy & Population Biology van het instituut. Op dit moment werkt hij aan projecten over stadsevolutie en hoe planten zich aanpassen aan de stedelijke omgeving. Het is een onderwerp waarin Verhoeven al veel expertise heeft. Zijn onderzoek, gebaseerd op paardenbloemzaden verzameld rond Amsterdam, laat zien dat stedelijke plantenpopulaties zich hebben aangepast aan de hogere temperaturen in de stad. Verhoeven ziet meerdere mogelijkheden om zijn expertise in ecologie, genetica en plantadaptaties in te zetten in samenwerking met IBED-onderzoekers. Deze samenwerking zal ook het evolutionaire onderzoek bij het NIOO versterken. 

Hoewel de positie geen onderwijsaanstelling is, hoopt hij in de toekomst ook bij te dragen aan het onderwijs aan de UvA. ‘Ik zou graag lesgeven, en dit is voor mij een kans om dat te verkennen,’ aldus Verhoeven.

Over Verhoeven

Verhoeven promoveerde in 2003 aan de Universiteit Utrecht, in samenwerking met het NIOO en de Universiteit van Haifa. Na zijn promotie deed hij een postdoc in computationele genomica aan Purdue University in Indiana, VS. In 2005 keerde hij terug naar Nederland voor een functie bij het NIOO, waar hij de afgelopen twee decennia werkzaam is. Sinds 2015 is hij senior onderzoeker en in de periode 2011–2016 ontving Verhoeven een VIDI-beurs.

Verhoeven is momenteel senior editor van het tijdschrift Genes, Genomes, Genetics en lid van de landelijke Commissie Genetische Modificatie (COGEM).