Duizenden burgerwetenschappers in het hele land zijn op zoek naar bodemdieren

Maar liefst 25 steden uit 12 provincies strijden op dit moment om de titel ‘Bodemdierenstad van het Jaar’. Bij de 12e editie van de Bodemdierendagen zijn daar en ook elders in het land weer duizenden burgerwetenschappers aan het zoeken naar de Tiny Ten. Regenworm, pissebed en duizendpoot bijvoorbeeld. Het zijn de tien zichtbare ambassadeurs van het onmisbare maar vaak vergeten bodemleven onder onze voeten. Samen ontdekken we zo hoe gezond onze grond is, na die verzengende zomer. 

Is het beestenweer? Nou, dat komt dan goed uit! Daar houden bodemdieren van. En dat zijn precies de dieren waar nu overal in het land naar gezocht wordt tijdens het burgerwetenschapsproject de Bodemdierendagen. In 2025 hielpen wel ongeveer 2500 mensen mee. Zij vonden toen opvallend veel duizend- en miljoenpoten en juist weinig naakt- en huisjesslakken. Is dit een blijvende verandering?

Recordhitte

Grote vraag is hoe de bodemdieren er nu aan toe zijn. Hoe erg heeft het bodemleven het te verduren gehad met de recordhitte en de droogte van deze extreme zomer… Zien we dat terug in de soorten en de aantallen dieren? En in het cijfer dat je bodem krijgt, als je een waarneming invoert? Iedereen kan meedoen met de Bodemdierendagen: de eigen tuin, het park om de hoek en het schoolplein tellen allemaal mee, en zelfs een balkon of groen dak.

Tot en met 12 oktober loopt de speciale herfstcampagne. Er zijn naast bodemdieren-waarnemingen ook allerlei dingen te doen verspreid over het land. Maar: alle waarnemingen die tot en met eind oktober binnenkomen tellen mee voor de berekening van de scores zoals de landelijke Bodemdieren Top 3. Dus bodemdieren doorgeven kan nog de hele maand.

Stedenbattle in 12 provincies!

Ook dit jaar is er weer een Bodemdierendagen Stedenbattle. In totaal strijden nu 25 gemeenten uit alle 12 provincies om de eretitel ‘Bodemdierenstad van het Jaar’. Een record! Daarmee is de Stedenbattle ook een Provinciebattle geworden. En dat is heel passend, omdat dit alweer de 12^e editie van de Bodemdierendagen is.

Hoe ‘bodemdiervriendelijk’ zijn onze steden en dorpen eigenlijk? Dat zijn de 25 gemeenten, groot en klein, aan het uitzoeken. Hiervoor doen ze tenminste één officiële waarneming binnen de bebouwde kom, maken ze hun inwoners enthousiast om ook mee te zoeken en delen ze het belang van een levende bodem met iedereen. Van samen zoeken en theater tot stadsgedicht en kunstwerk: de acties zijn heel creatief dit jaar. Dit jaar doen mee: Altena, Apeldoorn, Assen, Delft, Den Haag, Enschede, Groningen, ’s Hertogenbosch, Houten, Hulst, Leeuwarden, Leiden, Maastricht, Nijmegen, Oosterhout, Rotterdam, Sluis, Terneuzen, Tilburg, Utrecht, Valkenburg aan de Geul, Waadhoeke, Zaanstad, Zeewolde en Zwolle.

Uit de grond van mijn hart

In 2026 vieren we tijdens de Bodemdierendagen de liefde voor én in de bodem: het thema is Uit de grond van mijn hart. Nieuwsgierig naar moederliefde onder de grond, of waarom de gezondheid van de bodem ons aan het hart gaat? Bodemdieren zijn ‘underdogs’ die vaak onzichtbaar blijven, maar onmisbaar zijn voor een gezonde bodem en dus de hele maatschappij. Ze zorgen voor de voedingsbodem die het verbouwen van ons eten mogelijk maakt, het voorkómen van wateroverlast, het zuiveren van water of het leveren van interessante nieuwe stoffen zoals antibiotica.

Ook dit jaar organiseren het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen Universiteit de landelijke Bodemdierendagen, met hulp van veel andere organisaties en mensen. In 11 edities hebben ongeveer 14.000 burgerwetenschappers samen al meer dan 151.000 bodemdieren ontmoet. Tuinen, parken en andere groene stadsdelen blijken rijk aan bodemdieren te zijn en een belangrijke rol te spelen voor de stadsnatuur. Maar op veel plekken valt er nog van alles te winnen. 

Bodemdierenzoeker?

Hoe heet eigenlijk ‘iemand die bodemdieren zoekt’? Die vraag kwam binnen. Iemand die vogels kijkt, heet een vogelaar bijvoorbeeld. Zo’n goede naam bestaat nog niet voor een waarnemer van het bodemleven. Wie een betere naam dan ‘bodemdierenzoeker’ weet, kan die inleveren en maakt dan kans op een passende prijs. Dit kan de hele maand oktober.

Op www.bodemdierendagen.nl zijn de zoekkaart, het waarnemingenformulier en de resultaten tot nu toe te vinden. Op 4 december zullen de eindresultaten gepresenteerd worden tijdens de Nederlandse viering van Wereldbodemdag. Ook maken de organisatoren van de Bodemdierendagen dan de winnaar van de Stedenbattle en de Provinciebattle bekend.

Voor de 12^e keer organiseren het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Wageningen University het citizen science-project de Bodemdierendagen. Partnerorganisaties die helpen met achterban en activiteiten bij de zoektocht naar die belangrijke bodemdieren zijn: IVN Natuureducatie, Scouting Nederland, Weekend van de Wetenschap, Vrije Universiteit, Nederlands Instituut voor Biologie, Stichting Steenbreek, Velt, Pientere Tuinen, de Tuinbranche, Voedsel uit het Bos, Nationale Wetenschapsagenda, Vereniging voor Veldbiologie KNNV, Jaarrond Tuintelling, Naturalis, IUCN NL, NL Greenlabel, de tuiniers van AVVN, JNM, Kinderboerderijen Actief, Kenniscentrum EIS, WWF, Nederlandse Entomologische Vereniging, Herman van Veen Arts Center, LandschappenNL, Deltaplan Biodiversiteitsherstel, Aeres Hogeschool Wageningen en nog meer.

Voor meer informatie:

• Hoofdorganisator en hoofd wetenschapscommunicatie Froukje Rienks, Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), tel. 06-10487481 / 0317-473400, f.rienks@nioo.knaw.nl
• Website Bodemdierendagen: www.bodemdierendagen.nl.
  Hier is van alles te vinden: de zoekkaart, zoektips, weetjes, resultaten tot nu toe. Scholen en groepen kunnen een infopakketje aanvragen. En dit is natuurlijk ook de plek om waarnemingen van een bodemdierensafari in te leveren.

• Illustratie(s): Bron campagnebeeld: Bodemdierendagen/Cecile van Wezel. 

  Afbeeldingen van de zoekkaart en het scoreformulier staan op de Doe Mee-pagina.

  Ook zijn er allerlei foto's van bodemdieren en bodemdierenzoekers beschikbaar.